آیین

فصل سرگرمی و بازی
تیر ۳۰, ۱۳۹۹
سرفصل رسانه‌ها
مرداد ۶, ۱۳۹۹

چاووش‌خوانی؛ عکس از استاد احمد طاهرپور

همه‌ی آیین‌های معمول در فرهنگ تبرستان و مازندران، به‌عنوان نخستین نگرش و باورمندی انسان به جهان هستی، با تقسیم‌بندی به دو گروه تشریفات آیینی بومی _ قومی و مراسم و تشریفات و آیین‌های دینی _ مذهبی تدوین شد.

در فصل آیین‌ها و مراسم بومی _ قومی، آداب و جشن‌های مربوط به تولّد تا بالندگی کودکان و ازدواج و عروسی و در ادامه آداب مرگ و سوگ مورد بررسی قرار گرفت تا چرخه‌ی زندگی در تبرستان و مازندران، از تولّد تا مرگ، برای مخاطبان دانشنامه آشکار شود. یافته‌های پژوهشی پیرامون مهم‌ترین ژانرهای مراسمی و سازوکار اجرایی آنها، همچون جشن‌های خانوادگی، همسرگزینی و عروسی و چگونگی تشکیل خانواده در شرق و غرب مازندران در قالب مدخل‌های الفبایی در این سرفصل قرار گرفت. سپس آداب، رسوم و آیین‌های مربوط به شیوه‌های معیشت سنّتی از مراحل صیّادی و شکار تا دام‌پروری و کشاورزی در این منطقه مورد مطالعه قرار گرفت. در همین فصل، جشن‌ها و مراسم سرورآمیز، اعیاد و تشریفات شادمانی با تأمّل در ریزه‌کاری‌ها و تفاوت‌های منطقه‌ای ثبت و ضبط شد. برخی از جنبه‌های موسیقایی آیین‌ها و مراسم مازندران که گنجینه‌ای ارزشمند از سنن فرهنگی، هنری و ادبی مردم تبری‌زبان است، در این فصل بررسی شد.

نوروزخوانی در زمره‌ی مراسم و تشریفات آیینی بومی _ قومی به‌شمار می‌آید، امّا به‌دلیل اهمّیّت فصلی، تقویمی و اجتماعی آن، به‌صورت یک تشریفات آیینیِ مادر و زایا جلوه‌گر شده و جنبه‌های مختلف نوروز در زندگی سنّتی مردم مازندران، امیدبخشی، پیام‌رسانی، فرهنگ، هنر و موسیقی در آن تبلور یافته است. بر این اساس، در دانشنامه، فصلی جداگانه به نوروزخوانی اختصاص یافت و تمام مراحل این مراسم پرشور با ذکر جزئیّات مهم ثبت شد.

آیین‌ها و مراسم دینی _ مذهبی یکی دیگر از فصولِ سرفصل فرهنگ است. در این فصل به موضوعاتی همچون آیین‌ها و مراسم ماه‌های محرّم و رمضان و سایر مناسک و تظاهرات و تشریفات آیینی _ مذهبی معمول در روزهای مختلف سال پرداخته شد و راویان و مجریان فرهنگ و هنر شفاهی، به‌ویژه اصطلاحات، نام‌واژگان و مجریان مراسم آیینی و مذهبی در قالب و ساختاری مدخلی و الفبایی معرّفی شدند. در این فصل، با اتّکا به پژوهش‌های میدانی و مراجع معتبر فرهنگی، نقش و جایگاه هریک از راویان و مجریان این مراسم در حفظ و انتقال بخشی از فرهنگ مردم مازندران تبیین شد. سپس به تفکیک شاخص‌ترین عناوین مربوط به صنوف و اقشار مختلف فرهنگی، هنری و ذوقی مازندران، عنوان یکایک راویان و مجریان سور و سوگ مانند خنیاگران (خوندش‌گر) و شعرخوانان (شرخون)، سازندگان، مدّاحان، قاریان، مرثیه‌سرایان و مسئولیّت‌ها و وظایف آنان بررسی شد و در قالب مدخل‌هایی مستقل در دسترس مخاطبان قرار گرفت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *