اقوام

معماری بومی
تیر ۱۰, ۱۳۹۹
سرفصل جغرافیای طبیعی و محیط‌زیست
تیر ۲۳, ۱۳۹۹

خواجه‌وندهای ساکن پولِ کجور در دوره‌ی قاجار

در طول تاریخ، مهاجرین و گروه‌های قومی پرشماری وارد مازندران شدند. غیر از جابه‌جایی کلان‌ آریایی‌ها و آمیزش آنان با بومیان، دسته‌های غیربومی دیگری، شامل شاهزادگان ساسانی و خانواده‌هایی از بستگان و نزدیکان آنان برای اداره‌ی حکومت تبرستان به این منطقه گسیل شدند. بر اساس اسناد و منابع تاریخی، آغاز حضور گسترده‌ی اقوام بیگانه در این منطقه، با تاریخ اسلام پیوندی آشکار دارد. پس از آریایی‌ها، گروه‌های نسبتاً بزرگی از اعراب که به این منطقه وارد شدند، نخستین اجتماعات قومی بیگانه در این پهنه به‌شمار می‌آیند. روند ورود اعراب به تبرستان، در سده‌های آغازین هجری به‌تناوب ادامه داشت. از نیمه‌ی دوم سده‌ی اوّل هجری، در اثر فشار خلفای بنی‌امیّه و سپس خلفای بنی‌عبّاس بر دوستداران و پیروان علی (ع) و پیروان خاندان او، گروه کثیری از اعراب شیعه و طرف‌داران آنها، این ولایت محصور و نیمه‌مستقل را برای اختفا و زندگی خود برگزیدند.

در این سرفصل، همچنین به گروه‌های پرشماری از خانوارهای عرب شیعه اشاره شد که تحت فشار خلفای عبّاسی قرار داشتند و به‌دفعات، از نقاط مختلف سرزمین‌های اسلامی به تبرستان مهاجرت کردند و در مناطق مختلف تحت حاکمیّت علویان ساکن شدند. نویسندگان دانشنامه اشاره کرده‌اند که به‌دلیل ویژگی‌های جغرافیایی و موقعیّت متمایز تبرستان از فلات ایران، علاوه‌بر اعراب، اقوام، طوایف و خاندان‌های دیگری نیز، به‌اجبار یا به اختیار، در این منطقه اسکان یافتند.

در این میان، زمان دقیق مهاجرت و ورود کولی‌ها به مازندران مشخّص نیست. آنچه مسلّم است، این گروه از کولیان، تحت عناوین جوکی و گدار و برخی القاب دیگر، از دیرباز در مازندران حضوری فعّال داشته‌اند. پژوهشگران دانشنامه در تحقیقی مفصّل، کوچ مداوم قبایل ترک و ترکمن، کرد، لر و گروه‌هایی از افغان‌های غلزایی را از دوران سلجوقی تا زمان رضاشاه پهلوی مورد مطالعه و تدقیق قرار دادند. علاوه‌بر مهاجرت اقوام و طوایف بیگانه،در دوران معاصر نیز به‌دلیل ظرفیّت‌های اقتصادی و معیشتی مازندران، بسیاری از اقوام و گروه‌های ایرانی _  عموماً به‌اختیار  _  به مازندران کوچیده و محلّات بی‌شماری را در شهرها و برخی آبادی‌ها به نام خود ثبت کرده‌اند. در ادامه، چگونگی کوچ بخش بزرگی از تیره‌ها و طوایف مشهور یا گمنام مازندرانی و چگونگی جابه‌جایی آنان در نقاط مختلف مازندران و نیز ریشه‌ها و منشأ‌ مهاجرت آنان شناسانده شد.

پایان این سرفصل درباره‌ی برخی اقوام خارجی، داخلی و شماری از ایل‌ها و طوایف بومی جدامانده از جغرافیای کنونی مازندران است. نظر به اهمّیّت اقتصادی، فرهنگی و جمعیّتی اقوام و ایلات یادشده توضیحات افزون‌تر و مفصّل‌تری درباره‌ی اقتصاد و فرهنگ آنان به‌صورت جداگانه، در بخش افزوده‌ها آمد. این اقوام به ترتیب عبارت‌اند از: افتری، الیکایی، پروری، چوله‌ای (کولی)، سرخه‌ای، سنگسری، شهمیرزادی، کومشی (تویه‌درواری، دیباجی)، کردهای خواجه‌وند، عبدالملکی، گرجی‌ها و یهودی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *