سرفصل تاریخ

ویژگی‌های دانشنامه‌ی تبرستان و مازندران
تیر ۱۰, ۱۳۹۹
معماری بومی
تیر ۱۰, ۱۳۹۹
هیئت علمی فرانسه در ایران

برج‌مقبره سیّدزین‌العابدین ساری (دومرگان 1338 ج 1، 217)

دانشنامه‌ی تبرستان و مازندران، علاوه‌بر نگارش تاریخ خاندان‌ها، حکومتگران و کنش‌گران سیاسی و نظامی، به تبیین تحوّلات اجتماعی نیز توجّه کرده است. در بخش اوّل، با عنوان تبرستان در عصر باستان، تحوّلات تاریخی، به دو دوره‌ی پیش از ورود آریایی‌ها و دوران پس از ورود آریایی‌ها تقسیم شده است. در نگارش تاریخ پیش از آریایی‌ها، به شواهد باستان‌شناسی استناد شد و در بخش دوم، تعاملات حکومت‌های مرکزی _ مادها، هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان _ با بومیان منطقه و تأثیر و تأثّر متقابل آنها با خاندان‌های حکومتگر به نگارش درآمد. در این بخش، علاوه‌بر اسناد مکتوب، از داده‌های باستان‌شناسی نیز استفاده شد.

تاریخ سیاسی _ اجتماعی مازندران در دوران اسلامی، به دو بخش تقسیم شد: در بخش اوّل از ابتدای دوران اسلامی تا شکل‌گیری سلسله‌ی صفویّه تحت عنوان «حکومت‌های محلّی» به نگارش درآمد. در این فصل، رویدادهای سیاسی و نظامی مربوط به خاندان‌ها و کنش‌گران سیاسی و نظامی بومی، همچون زرمهریان، گاوبارگان، قارنوندان و باوندیان بازتاب یافت. در این‌ مبحث چگونگی شکل‌گیری و حیات سیاسی _ اجتماعی سه شاخه‌ی سلسله‌ی باوندی یعنی کیوسیّه، اسپهبدیّه و کینخواریّه نیز از نظر دور نماند. زمینه‌های سیاسی _  اجتماعی شکل‌گیری و تداوم حکومت علویان تبرستان، به‌عنوان اوّلین حکومت شیعی جهان اسلام و در ادامه، رویدادهای مرتبط با خاندان بومی پادوسبانان در مناطق کوهستانی و غربی تبرستان و چگونگی شکل‌گیری و تداوم حکومت مرعشیان مورد توجّه قرار گرفت. برای پرداختن به مناسبات حکومت‌های محلّی تبرستان و مازندران با خلفای عبّاسی و حکومت‌های طاهریان، صفّاریان، سامانیان، آل‌زیار، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، مغول‌ها و تیموریان، ابتدا، نحوه‌ی ارتباط و چگونگی سیاست‌گذاری حکومت‌های محلّی با دستگاه خلافت در دمشق و بغداد و سپس نوع برخورد، جنگ‌ها، قراردادهای صلح میان سلسله‌های حاکم بر تبرستان و حکومت‌های مذکور بررسی شد. بدین‌‌منظور از مدارک و شواهد مهمّ موجود، چون تاریخ‌های عمومی و تاریخ‌های محلّی، شواهد باستان‌شناسی، سکّه‌ها و بناها استفاده شد.

تاریخ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی تبرستان در زمان حکومت‌های محلّی این منطقه در بخش بعدی ارزیابی شد.

در فصل بعدی، تاریخ سیاسی _ اجتماعی  مازندران از صفویّه تا پهلوی دوم بررسی شد. در این مبحث، علاوه‌بر تبیین تحوّلات سیاسی _ اجتماعی محلّی، تأثیر سیاست‌های اقتصادی و فرهنگی حکومت‌های ملّی صفویّه، افشاریّه، زندیّه، قاجار و پهلوی بر مازندران بررسی شد و کنش‌ها و واکنش‌های خاندان‌های محلّی، متنفّذان و عموم مردم در مقابل حکومت‌های مرکزی ایران مورد توجّه قرار گرفت. این سرفصل با بررسی سفرنامه‌های داخلی و خارجی مرتبط با تبرستان و مازندران و نیز روند تاریخ‌نویسی در این منطقه به پایان رسید.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *